‘जनता’ वृत्तपत्राचा ९३ वा वर्धापन दिन: बाबासाहेबांच्या मिशन पत्रकारितेचा ऐतिहासिक वारसा
सोलापूर (प्रबुध्द राज न्युज) :- आज दिनांक २४ नोव्हेंबर २०२५ रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी सुरू केलेल्या ‘जनता’ या क्रांतिकारी वृत्तपत्राचा ९३ वा वर्धापन दिन साजरा होत आहे. भारतीय पत्रकारितेतील सामाजिक न्याय आणि परिवर्तनाचे प्रतीक मानले जाणारे हे वृत्तपत्र २४ नोव्हेंबर १९३० रोजी सुरू झाले.
पत्रकारिता समाजाचे आरसे असावे, या तत्त्वावर विश्वास ठेवणाऱ्या डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी ‘जनता’ची स्थापना केली. हे वृत्तपत्र वंचित समाजाला आवाज देण्यासाठी आणि सामाजिक भेदाभेदाविरोधात संघर्ष करण्यासाठी सुरू करण्यात आले.सुरुवातीला पाक्षिक स्वरूपात सुरू झालेले जनता नंतर साप्ताहिक म्हणून प्रकाशित होऊ लागले.
‘मूकनायक’ ते ‘जनता’ — पत्रकारितेची लढाई
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी समाज परिवर्तनासाठी पत्रकारितेचा प्रभावी वापर केला.
त्यांनी पूर्वी सुरू केलेली पुढील वृत्तपत्रे:
मूकनायक (१९२०)
बहिष्कृत भारत (१९२७)
समता (१९२८)
या सर्व वृत्तपत्रांनंतर सर्वाधिक काळ टिकून लोकांवर प्रभाव पाडणारे वृत्तपत्र म्हणजे ‘जनता’.
१९३० ते १९५६ – आंदोलनाचे लेखी इतिहास
भारताच्या संविधानाची मांडणी, शोषित समाजाचे हक्क, कामगार चळवळ, स्वातंत्र्य चळवळ, धर्म, अर्थव्यवस्था, सामाजिक सुधारणा आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन या सर्व विषयांवर ‘जनता’ने ठाम भूमिका घेतली.१९५६ पर्यंत ‘जनता’ हे आंबेडकरी विचारांचे प्रमुख बौद्धिक माध्यम म्हणून कार्यरत राहिले.
४ फेब्रुवारी १९५६ रोजी ‘जनता’चे नाव बदलून ‘प्रबुद्ध भारत’ करण्यात आले.या माध्यमातून बाबासाहेबांनी भारतीय समाजाला नवा विचार, स्वाभिमान आणि बौद्धिक क्रांतीची दिशा दिली.
आतापर्यंत ‘जनता’चे फक्त दोनच खंड उपलब्ध आहेत.१४ एप्रिल २०२२ रोजी प्रकाशित करण्यात आलेल्या दुसऱ्या खंडात ४८ अंकांचा समावेश आहे.हे खंड आंबेडकर अभ्यासक, संशोधक आणि विद्यार्थ्यांसाठी अमूल्य ठेवा मानले जातात.
डिजिटल माहितीच्या या युगातही ‘जनता’चा वारसा विचार करण्यास भाग पाडतो.
समाजातील अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवणे, लोकशाही मूल्यांचे रक्षण करणे आणि आधुनिक विचारांची रुजवात करणे — हेच ‘जनता’चे संदेश आजही तितकेच लागू आहेत.
“पत्रकारिता ही मिशन असते, व्यवसाय नव्हे” — डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
विशेष कार्यक्रम, ग्रंथप्रदर्शन आणि चर्चासत्रांद्वारे राज्यभर ठिकठिकाणी आज ‘जनता’चा वर्धापन दिन साजरा होत आहे.
