खासगी रुग्णालयांना दरपत्रक प्रदर्शित करणे बंधनकारक; नियमभंग करणाऱ्यांवर कारवाईचे निर्देश

खासगी रुग्णालयांना दरपत्रक प्रदर्शित करणे बंधनकारक; नियमभंग करणाऱ्यांवर कारवाईचे निर्देश

रुग्णांना उपचार खर्चाची आधीच मिळणार माहिती; दरपत्रक मराठी आणि इंग्रजीत प्रदर्शित करणे बंधनकारक

मुंबई : राज्यातील खासगी रुग्णालये आणि अन्य वैद्यकीय आस्थापनांमध्ये उपचारांसाठी आकारण्यात येणाऱ्या शुल्काबाबत पारदर्शकता आणण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या सार्वजनिक आरोग्य विभागाने महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. राज्यातील संबंधित खासगी रुग्णालयांना वैद्यकीय सेवा, उपचार आणि उपलब्ध सुविधांचे दर रुग्णांना सहज दिसतील अशा ठिकाणी ठळकपणे प्रदर्शित करणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. हे दरपत्रक मराठी आणि इंग्रजी या दोन्ही भाषांमध्ये असणे आवश्यक असून, नियमांचे पालन न करणाऱ्या संस्थांवर प्रशासकीय व कायदेशीर कारवाई करण्याचे निर्देशही देण्यात आले आहेत.

सार्वजनिक आरोग्य विभागाने १६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी यासंदर्भात शासन परिपत्रक जारी केले आहे. शासन परिपत्रक क्रमांक संकीर्ण-२०२६/प्र.क्र. २४७/रुशआ-२ अन्वये राज्यातील खासगी रुग्णालये आणि वैद्यकीय आस्थापनांना दरपत्रकाच्या प्रदर्शनाबाबत स्पष्ट सूचना देण्यात आल्या आहेत.
,
केंद्र सरकारच्या आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाने १२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी दिलेल्या सूचनांच्या अनुषंगाने महाराष्ट्र शासनाने हे परिपत्रक जारी केले आहे. रुग्णालयांमध्ये उपलब्ध असलेल्या विविध वैद्यकीय सेवा, उपचारात्मक सुविधा आणि त्यासाठी आकारण्यात येणाऱ्या शुल्काची माहिती रुग्णांना सहज उपलब्ध व्हावी, हा या निर्णयामागील प्रमुख उद्देश आहे.

राज्यात मुंबई शुश्रूषा गृह नोंदणी अधिनियम, १९४९ अंतर्गत नोंदणीकृत खासगी रुग्णालये आणि अन्य संबंधित वैद्यकीय आस्थापनांना महाराष्ट्र नर्सिंग होम नियमावली, २०२१ मधील अनुसूची तीनमध्ये नमूद केलेल्या वैद्यकीय सेवा व सुविधांचे दर प्रदर्शित करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.

शासनाच्या परिपत्रकानुसार, रुग्णालयांमध्ये वैद्यकीय सेवांचे दर दर्शनी भागात प्रदर्शित करणे कायदेशीरदृष्ट्या बंधनकारक आहे. त्यामुळे रुग्णालयात उपचारासाठी दाखल होण्यापूर्वी किंवा उपचार घेत असताना रुग्णांना संबंधित सेवांच्या शुल्काची माहिती मिळवणे अधिक सोपे होणार आहे.

• दरपत्रक मराठी आणि इंग्रजी भाषेत लावावे •

शासनाने दरपत्रकाच्या प्रदर्शनासाठी भाषेबाबतही स्पष्ट निर्देश दिले आहेत. रुग्णालयांनी सेवांचे दर मराठी आणि इंग्रजी या दोन्ही भाषांमध्ये प्रदर्शित करणे अनिवार्य आहे.

हे दरपत्रक रुग्णालयाच्या आवारातील महत्त्वाच्या आणि सहज नजरेस पडणाऱ्या ठिकाणी लावावे. रुग्ण आणि त्यांच्या नातेवाइकांना कोणाकडे वारंवार चौकशी करण्याची गरज न पडता दरांची माहिती वाचता आली पाहिजे, याची दक्षता घेण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

तसेच, रुग्णालयाने आपल्या सेवांच्या शुल्कामध्ये बदल केल्यास संबंधित दरपत्रक तातडीने अद्ययावत करणे आवश्यक राहणार आहे. जुने किंवा बदललेल्या शुल्काशी विसंगत असलेले दरपत्रक प्रदर्शित ठेवून रुग्णांची दिशाभूल होणार नाही, याची काळजी घेणे अपेक्षित आहे.

खासगी रुग्णालयांमध्ये उपचार घेताना रुग्ण आणि त्यांच्या नातेवाइकांना अनेकदा तपासण्या, उपचार, विविध वैद्यकीय सेवा आणि इतर सुविधांसाठी किती खर्च येईल, याची आधीपासून स्पष्ट माहिती नसते. उपचार पूर्ण झाल्यानंतर बिलामध्ये आकारण्यात आलेल्या शुल्काबाबत प्रश्न उपस्थित होण्याची शक्यताही असते.

या पार्श्वभूमीवर दरपत्रक प्रदर्शित करण्याच्या निर्णयामुळे रुग्णांना उपचारांच्या संभाव्य खर्चाची पूर्वकल्पना मिळण्यास मदत होणार आहे. त्यानुसार त्यांना आर्थिक नियोजन करता येईल आणि उपचारांबाबत योग्य निर्णय घेणे सोपे होईल.

शिवाय, रुग्णालयाने आकारलेले शुल्क आणि प्रदर्शित केलेले दर यांची पडताळणी करण्याची संधी रुग्णांना मिळणार आहे. त्यामुळे बिलिंगमधील संदिग्धता, गैरसमज आणि शुल्कासंबंधीच्या तक्रारी कमी होण्यास मदत होऊ शकते.

• बिलिंग काउंटरवरील कर्मचाऱ्यांनाही सूचना •

रुग्णालयांमधील देयक प्रक्रियेत पारदर्शकता राखण्यासाठी नोंदणी कक्ष, चौकशी कक्ष आणि बिलिंग काउंटरवरील कर्मचाऱ्यांनी रुग्ण व त्यांच्या नातेवाइकांना योग्य माहिती देण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

रुग्णांना लागू असणारे सेवा शुल्क, विविध उपचार पॅकेजेसचे दर आणि दरपत्रक कोठे उपलब्ध आहे, याबाबत आवश्यक ते सहकार्य व मार्गदर्शन करावे, असे परिपत्रकात नमूद करण्यात आले आहे.

रुग्णालयात उपचारासाठी येणाऱ्या व्यक्तींना शुल्काबाबत संभ्रम राहू नये आणि बिलासंबंधीच्या तक्रारींचे निराकरण करण्यास मदत व्हावी, हा या सूचनांचा उद्देश आहे.

भारतामध्ये उपचारासाठी मेडिकल व्हिसा किंवा आयुष व्हिसावर येणाऱ्या परदेशी रुग्णांना सेवा देणाऱ्या रुग्णालयांसाठीही शासनाने स्वतंत्र निर्देश दिले आहेत.

अशा रुग्णालयांनी आंतरराष्ट्रीय रुग्णांसाठी लागू असलेल्या विशेष उपचार पॅकेजचे दर स्पष्टपणे प्रदर्शित करणे आवश्यक राहणार आहे. यामुळे परदेशातून उपचारासाठी येणाऱ्या रुग्णांनाही संबंधित सेवांच्या खर्चाची माहिती मिळू शकेल आणि वैद्यकीय सेवांमधील पारदर्शकता वाढविण्यास मदत होईल.

दरपत्रक प्रदर्शित करण्याच्या नियमांची प्रभावी अंमलबजावणी व्हावी, यासाठी रुग्णालयांची नोंदणी, नियमन आणि देखरेख करण्याची जबाबदारी असलेल्या सक्षम प्राधिकरणांना शासनाने निर्देश दिले आहेत.

महाराष्ट्र नर्सिंग होम नियमावली, २०२१ मधील अनुसूची तीननुसार रुग्णालयांकडून नियमांचे पालन केले जात आहे की नाही, याचा वेळोवेळी आढावा घेण्यात येणार आहे. नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या संस्थांविरुद्ध आवश्यक ती प्रशासकीय आणि कायदेशीर कारवाई करण्याची तरतूदही परिपत्रकात स्पष्ट करण्यात आली आहे.

याशिवाय, सर्व जिल्हा शल्यचिकित्सक, जिल्हा आरोग्य अधिकारी आणि महानगरपालिकांचे वैद्यकीय आरोग्य अधिकारी यांनी आपल्या कार्यक्षेत्रातील खासगी रुग्णालये व अन्य वैद्यकीय आस्थापनांच्या निदर्शनास हे परिपत्रक आणून त्याची प्रभावी अंमलबजावणी सुनिश्चित करावी, असे निर्देश देण्यात आले आहेत.

खासगी आरोग्य संस्थांमध्ये उपचार घेणाऱ्या रुग्णांना शुल्काची स्पष्ट माहिती मिळणे, उपचारांवरील खर्चाचे नियोजन करता येणे आणि बिलिंग प्रक्रियेत पारदर्शकता राहणे या दृष्टीने शासनाचा हा निर्णय महत्त्वाचा मानला जात आहे.

दरपत्रक सहज दिसेल अशा ठिकाणी प्रदर्शित करणे, ते मराठी व इंग्रजी भाषेत उपलब्ध ठेवणे, शुल्कात बदल झाल्यानंतर त्यात तातडीने सुधारणा करणे आणि रुग्णांना योग्य माहिती देणे या बाबींची अंमलबजावणी झाल्यास रुग्णालयीन सेवांबाबतची अनिश्चितता कमी होण्यास मदत होऊ शकते.

एकूणच, खासगी रुग्णालयांमधील वैद्यकीय सेवा आणि उपचारांच्या शुल्काबाबत पारदर्शकता वाढविणे, रुग्णांना आर्थिक नियोजनासाठी आवश्यक माहिती उपलब्ध करून देणे आणि नियमांचे पालन सुनिश्चित करणे, हा महाराष्ट्र शासनाच्या या परिपत्रकाचा मुख्य उद्देश आहे.