पत्रकारांना पेन्शन द्यायचीच नसेल तर ‘पत्रकार सन्मान योजना’ बंद करा!

पत्रकारांना पेन्शन द्यायचीच नसेल तर ‘पत्रकार सन्मान योजना’ बंद करा!

३० वर्षांची सेवा, वयाची अट आणि इतर जाचक नियमांमुळे ज्येष्ठ पत्रकार वंचित; एस. एम. देशमुख यांची नियमांमध्ये सुधारणा करण्याची मागणी

मुंबई : महाराष्ट्रातील पत्रकारांना निवृत्तीनंतर आर्थिक आधार मिळावा, यासाठी पत्रकार पेन्शन योजना सुरू करण्याची मागणी तब्बल दोन दशकांहून अधिक काळ करण्यात आली. प्रदीर्घ पाठपुराव्यानंतर २०१७ मध्ये राज्यात ‘पत्रकार सन्मान योजना’ सुरू करण्यात आली. मात्र, या योजनेतील जाचक अटी आणि अर्जांच्या प्रक्रियेमुळे अनेक ज्येष्ठ पत्रकार या लाभापासून वंचित राहत असल्याचा आरोप ज्येष्ठ पत्रकार एस. एम. देशमुख यांनी केला आहे.

‘पत्रकारांना पेन्शन द्यायचीच नसेल, तर पत्रकार सन्मान योजनाच बंद करून टाका,’ अशी भूमिका देशमुख यांनी मांडली आहे. गेल्या नऊ-दहा वर्षांत केवळ १२४ पत्रकारांनाच या योजनेचा लाभ मिळाल्याचा दावा त्यांनी केला असून, अनेक पात्र व ज्येष्ठ पत्रकारांचे अर्ज विविध कारणांमुळे नाकारले जात असल्याचे त्यांनी म्हटले आहे.

• ३० वर्षांच्या सेवेच्या अटीवर प्रश्नचिन्ह •

पत्रकार सन्मान योजनेतील पत्रकारांच्या वयाची आणि सेवेची अट हा प्रमुख मुद्दा असल्याचे देशमुख यांनी सांगितले. योजनेच्या निकषांनुसार लाभासाठी ६० वर्षे वय आणि पत्रकार म्हणून सलग ३० वर्षांची सेवा आवश्यक असल्याचे ते म्हणाले.

पत्रकारिता करताना अनेक पत्रकार एका वृत्तपत्रातून दुसऱ्या वृत्तपत्रात जातात. अशा वेळी सेवेत खंड पडल्याचे दाखवून त्यांची सलग ३० वर्षांची सेवा ग्राह्य धरली जात नाही. परिणामी दीर्घकाळ पत्रकारिता केलेले अनेक पत्रकारही योजनेच्या लाभापासून दूर राहतात, असा आक्षेप देशमुख यांनी नोंदविला.

‘सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी निवृत्तीवेतनाचे निकष वेगळे असताना पत्रकारांसाठी ३० वर्षांच्या सलग सेवेची अट का?’ असा सवालही त्यांनी उपस्थित केला आहे.

या संदर्भात प्रतिमा जोशी यांनी मांडलेल्या माहितीकडे देशमुख यांनी लक्ष वेधले आहे. त्यांच्या मते, राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी अर्हताकारी सेवेचे निकष तुलनेने वेगळे आहेत. किमान १० वर्षांची अर्हताकारी सेवा पूर्ण झाल्यास पेन्शनची तरतूद असून, १० ते २० वर्षांच्या सेवेनुसार प्रमाणशीर पेन्शन आणि २० वर्षे किंवा त्यापेक्षा अधिक सेवा पूर्ण झाल्यास पूर्ण पेन्शनची तरतूद असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

त्यामुळे पत्रकारांसाठी ३० वर्षांच्या सलग सेवेची अट पुनर्विचार करण्याची आवश्यकता असल्याचे देशमुख यांचे म्हणणे आहे. २९ वर्षे पत्रकारिता करूनही काही पत्रकारांचे अर्ज या निकषामुळे नाकारले गेल्याचा दावा त्यांनी केला आहे.

योजनेतील आणखी एका निकषावरही देशमुख यांनी आक्षेप घेतला आहे. सन्मान योजनेचा लाभ घेण्यासाठी संबंधित पत्रकार पूर्णवेळ पत्रकार असावा आणि त्याचा अन्य व्यवसाय नसावा, ही अट त्यांनी तत्त्वतः मान्य असल्याचे सांगितले.

मात्र, एखादा पत्रकार स्वतःचे साप्ताहिक किंवा छोटे दैनिक चालवत असेल आणि त्या प्रकाशनावर त्याचे नाव प्रकाशक किंवा मुद्रक म्हणून छापलेले असेल, तर केवळ त्या कारणावरून त्याला पूर्णवेळ पत्रकार मानले जात नसल्याचे देशमुख यांनी म्हटले आहे.

प्रकाशक किंवा मुद्रक म्हणून नाव असणे म्हणजे संबंधित व्यक्ती पत्रकारिता करत नाही, असा निष्कर्ष काढणे योग्य नाही. अनेक छोट्या वृत्तपत्रांमध्ये तांत्रिक कारणांसाठी संपादक, प्रकाशक किंवा मुद्रक म्हणून एकाच व्यक्तीचे नाव असते, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

• उत्पन्नकर भरणाऱ्या पत्रकारांनाही लाभ मिळावा •

उत्पन्नकर भरणाऱ्या ज्येष्ठ पत्रकारांना पत्रकार सन्मान योजनेचा लाभ मिळत नसल्याचा मुद्दाही देशमुख यांनी उपस्थित केला आहे.

‘एखादा पत्रकार आयुष्यभर पत्रकारिता करून निवृत्तीच्या वयात पोहोचला असेल आणि तो उत्पन्नकर भरत असेल, तर केवळ या कारणामुळे त्याला सन्मान योजनेपासून वंचित का ठेवले जावे?’ असा प्रश्न त्यांनी उपस्थित केला.

सरकारी सेवेतून निवृत्त होणाऱ्या कर्मचाऱ्यांच्या बाबतीत उत्पन्नकर भरणे हा पेन्शनचा अडथळा ठरत नाही, तर पत्रकारांसाठी असा निकष का, याचा पुनर्विचार करण्याची मागणी त्यांनी केली आहे.

योजनेच्या नियमांमध्ये सुधारणा करण्याची मागणी गेल्या अनेक वर्षांपासून केली जात आहे. मात्र, अधिकारी नियमांकडे बोट दाखवतात आणि दुसरीकडे योजनेसंदर्भातील समितीच्या बैठका वेळेवर होत नसल्याने अर्ज प्रलंबित राहतात, असा आरोप देशमुख यांनी केला आहे.

जाचक निकषांमुळे पात्रतेच्या प्रश्नात अडकलेल्या अनेक ज्येष्ठ पत्रकारांचे अर्ज कार्यालयीन प्रक्रियेतच रखडून राहत असल्याने त्यांना वेळेत आर्थिक मदत मिळत नसल्याचे त्यांनी म्हटले आहे.

• ‘नियमांचा फेरविचार करून योजना अधिक सुलभ करा’ •

पत्रकार सन्मान योजनेचा उद्देश ज्येष्ठ आणि गरजू पत्रकारांना निवृत्तीनंतर आर्थिक आधार देणे हा आहे. त्यामुळे योजनेचा लाभ अधिकाधिक पात्र पत्रकारांना मिळेल, अशा पद्धतीने नियमांमध्ये सुधारणा करण्याची गरज असल्याचे देशमुख यांनी सांगितले.

वयाची अट, सलग ३० वर्षांच्या सेवेची अट, प्रकाशक-मुद्रक म्हणून असलेली नोंद आणि उत्पन्नकर भरणाऱ्या पत्रकारांबाबतचे निकष यांचा सर्वंकष पुनर्विचार करावा, अशी मागणी त्यांनी केली आहे.

दरम्यान, आर्थिक मदतीची अपेक्षा असलेल्या काही ज्येष्ठ पत्रकारांचे निधनही पेन्शनचा लाभ मिळण्यापूर्वी झाल्याचे देशमुख यांनी नमूद केले. जळगावचे पत्रकार नरेंद्र नेहेते यांचे उदाहरण त्यांनी दिले.

पत्रकारांच्या प्रश्नांकडे शासनाने अधिक संवेदनशीलतेने पाहून योजनेतील अडथळे दूर करावेत. अन्यथा पत्रकार सन्मान योजनेबाबत अपेक्षा ठेवण्यापेक्षा ती योजना बंद केली तरी चालेल, अशी तीव्र भूमिका एस. एम. देशमुख यांनी व्यक्त केली.